پیش‌ساختگی در ساختمان معمولاً با تولید قطعاتی در کارخانه و مونتاژ آنها در محل پروژه شناخته می‌شود، اما اگر بخش قابل‌توجهی از تیغه‌چینی، سرامیک، شیب‌بندی، عایق‌کاری، تأسیسات، در و پنجره و حتی نصب شیشه و تجهیزات داخلی پیش از رسیدن سازه به محل پروژه انجام شود، مفهوم پیش‌ساختگی شکل متفاوتی پیدا می‌کند. تجربه شرکت لگومان بر همین نقطه متمرکز است؛ انتقال واحدهایی که در کارخانه تا حدود ۸۰ تا ۹۰ درصد پیشرفت فیزیکی دارند و در محل، بیشتر مرحله نصب را طی می‌کنند.

به گزارش روابط عمومی انجمن تولیدکنندگان و فناوران صنعتی ساختمان؛ محمدحسین خزعلی، مدیرعامل شرکت لگومان، در یکی از نشست‌های «ساختمان فردا»، در بیست و ششمین نمایشگاه بین‌المللی صنعت ساختمان، با تشریح تجربه این شرکت در طراحی مدولار، پیش‌ساختگی و صنعتی‌سازی ساختمان، گفت سازه‌های این مجموعه با عرض حدود ۲.۵ متر، متناسب با ابعاد قابل حمل با تریلی، در کارخانه کنار یکدیگر قرار می‌گیرند و پیش‌مونتاژ می‌شوند.

به گفته وی، تفاوت اصلی این روش با بسیاری از شیوه‌های پیش‌ساخته در آن است که عملیات نازک‌کاری نیز در کارخانه انجام می‌شود. تیغه‌چینی، اجرای سرامیک، شیب‌بندی، عایق‌کاری، برق و تأسیسات، نصب در و پنجره و حتی شیشه و حفاظ‌ها می‌تواند پیش از انتقال سازه تکمیل شود. در نتیجه، واحد ساختمانی هنگام خروج از کارخانه به حدود ۸۰ تا ۹۰ درصد پیشرفت فیزیکی رسیده است.

این سازه سپس با تریلی به محل پروژه منتقل و در مدت کوتاهی نصب می‌شود. خزعلی با اشاره به یکی از نمونه‌های اجراشده گفت یک پروژه با این روش در حدود دو هفته و در کمتر از ۲۰ روز به انجام رسیده است؛ آن هم بدون آسیب به اجزای حساسی مانند شیشه، سرامیک و تجهیزات بهداشتی.

از ویلای صعب‌العبور تا ساختمان ۷۰۰ متری

تجربه لگومان به یک نمونه یا کاربری محدود نمانده است. خزعلی در معرفی پروژه‌های این شرکت، از نخستین سازه‌های ویلایی مجموعه در حدود پنج تا شش سال گذشته یاد کرد؛ سازه‌ای با سقف شیبدار که در منطقه‌ای صعب‌العبور اجرا شد و یکی از تجربه‌های اولیه این روش بود.

در نمونه دیگری، یک ساختمان اداری دوطبقه با کنسول‌های چهارطرفه و روف‌گاردن طراحی و اجرا شده است. به گفته خزعلی، این ساختمان با زیربنای حدود ۷۰۰ مترمربع در مدت دو تا سه شبانه‌روز در محل نصب و تکمیل شد.

گستره پروژه‌ها از ساختمان‌های ویلایی و اداری به فضاهای شهری و خدماتی نیز رسیده است. بازارهای میوه و تره‌بار، سرویس‌های بهداشتی، فضاهای تجهیز کارگاه، کمپ‌های کارگری، سالن‌های غذاخوری و اتاق‌های مادر و کودک بخشی از این نمونه‌ها هستند.

خزعلی گفت تنها در تهران حدود چهار هزار مترمربع بازار میوه و تره‌بار با این روش احداث شده است. همچنین حدود ۲۰۰ چشمه سرویس بهداشتی پیش‌ساخته در سطح شهر تهران نصب شده و اتاق‌های مادر و کودک نیز در ۳۰ بوستان منتخب تهران با همین رویکرد ساخته شده‌اند.

ساختمان آماده، از کارخانه تا شهر

یکی از نکات مهم در این مدل، انتقال بخشی از فرآیند ساخت از محل پروژه به محیط کنترل‌شده کارخانه است. در سرویس‌های بهداشتی پیش‌ساخته‌ای که خزعلی معرفی کرد، حتی تجهیزاتی مانند آبگرمکن، شیرآلات و فلاش‌تانک پیش از انتقال نصب و سیستم برای مدتی تحت آزمایش آب قرار می‌گیرد. پس از انتقال، سازه با جرثقیل در محل قرار می‌گیرد و عملیات اجرایی اصلی به نصب و اتصال محدود می‌شود.

این رویکرد در پروژه‌های خدمات شهری در شهرهایی مانند اهواز، بوشهر، بندرعباس، قشم، چابهار، اصفهان و تهران نیز مورد استفاده قرار گرفته است.

در طراحی این واحدها، موضوع تعمیر و نگهداری نیز از ابتدا دیده شده است. به گفته خزعلی، کف برخی قطعات به‌گونه‌ای طراحی شده که امکان دسترسی از زیر سازه به تأسیسات وجود داشته باشد. به این ترتیب، تعمیر یا تعویض لوله‌ها و دیگر اجزای تأسیساتی بدون تخریب گسترده واحد امکان‌پذیر است.

مدولار بودن؛ از یک واحد تا توسعه فضای بزرگ‌تر

خزعلی بخش دیگری از قابلیت این سیستم را به انعطاف‌پذیری در ترکیب مدول‌ها مرتبط دانست. قطعات می‌توانند با بازشوهای مختلف در کف، سقف و دیوار تولید شوند و بر اساس نیاز پروژه، در قالب‌های مستقیم، چرخیده یا کنسولی در کنار یکدیگر قرار گیرند.

این انعطاف امکان توسعه فضا را نیز فراهم می‌کند. در یکی از نمونه‌هایی که او معرفی کرد، با قرار گرفتن دو دهانه در کنار یکدیگر، یک دیوار مشترک شکل گرفته و بدون نیاز به اجرای یک خط دیوار مستقل، فضای جدیدی به مجموعه اضافه شده است؛ روشی که به گفته خزعلی هزینه ایجاد فضای اضافی را به میزان قابل‌توجهی کاهش می‌دهد.

این سیستم برای سازه‌های مرتفع‌تر نیز توسعه پیدا کرده و نمونه‌هایی با ارتفاع پنج و شش متر در این مجموعه اجرا شده است.

از پیش‌ساختگی تا ظرفیت تولید روزانه

یکی از مهم‌ترین بخش‌های مسیر توسعه این فناوری، عبور از پروژه‌های موردی و رسیدن به ظرفیت تولید صنعتی است. خزعلی گفت این سیستم اکنون در آستانه دریافت مجوز طبقه سوم از مرکز تحقیقات راه، مسکن و شهرسازی قرار دارد و ظرفیت یکی از کارخانه‌های مجموعه به تولید روزانه حدود ۱۲۰ مترمربع ساختمان رسیده است.

در یکی از نمونه‌های پیشرفته‌تر، ساختمان با حیاط مرکزی، مسیر دسترسی پیرامونی، چهار فضای روف‌گاردن و ارتفاع حدود ۴.۵ متر طراحی شده و شبکه دسترسی داخلی اجزای مختلف آن نیز از پیش در ساختار پروژه پیش‌بینی شده است.

تجربه‌ای که خزعلی ارائه کرد، در واقع تلاش برای تغییر محل و زمان ساخت است: انتقال بخش بزرگ‌تری از فرآیند ساخت از کارگاه به کارخانه، تکمیل واحد پیش از حمل و سپس نصب سریع در محل. در چنین مدلی، ساختمان بیش از آنکه محصولی باشد که تماماً در زمین پروژه ساخته می‌شود، به محصولی تبدیل می‌شود که بخش عمده فرآیند تولیدش در یک محیط صنعتی قابل کنترل انجام می‌گیرد.