سپهر معتقد، رئیس کمیسیون توسعه سرمایه‌های انسانی انجمن تولیدکنندگان و فناوران صنعتی ساختمان، در استودیو «ساختمان فردا» از نقش طراحی در کاهش مصرف انرژی گفت

بحران انرژی در ساختمان را نمی‌توان با توصیه به مصرف‌کننده برای کمتر مصرف‌کردن حل کرد. سپهر معتقد، معمار و رئیس کمیسیون توسعه سرمایه‌های انسانی انجمن تولیدکنندگان و فناوران صنعتی ساختمان، معتقد است اگر ساختمان از ابتدا درست طراحی نشده باشد، هر میزان فرهنگ‌سازی برای کاهش مصرف، شبیه این است که خودرویی پرمصرف را به دست مصرف‌کننده بدهیم و از او بخواهیم کمتر بنزین مصرف کند.

به گزارش روابط عمومی انجمن تولیدکنندگان و فناوران صنعتی ساختمان؛ معتقد در گفت‌وگویی در استودیو ساختمان فردا که در جریان بیست‌وششمین نمایشگاه بین‌المللی صنعت ساختمان برگزار شد، ساختمان‌های امروز را «دارایی» نمی‌داند؛ به اعتقاد وی، بسیاری از ساختمان‌هایی که در بخش مسکن ساخته می‌شوند، عملاً بدهی‌هایی هستند که به خریدار واگذار می‌شوند. ساختمانی که برای تأمین آسایش حرارتی، انرژی زیادی دریافت می‌کند اما بخش قابل‌توجهی از آن از پوسته خارجی، بام و جداره‌های در تماس با هوای بیرون هدر می‌رود.

انرژی باید پیش از ساخت مدیریت شود

از نگاه معتقد، ایران نخستین کشوری نیست که با بحران انرژی، محدودیت منابع یا حتی جنگ مواجه شده است. تجربه کشورهای دیگر نشان می‌دهد راه‌حل، بعد از ساخت ساختمان آغاز نمی‌شود؛ باید پیش از ساخت درباره چگونگی ساختن آن تصمیم گرفت.

وی یکی از ضعف‌های اصلی ساخت‌وساز ایران را نبود مستندات فنی کافی برای تصمیم‌گیری درباره اجزای ساختمان می‌داند. به گفته معتقد، آنچه در بسیاری از پروژه‌ها به‌عنوان نقشه ارائه می‌شود، بیشتر برای تعیین حدود مالکیت، متراژ، تعداد طبقات و نیازهای اولیه سرمایه‌گذار کاربرد دارد. در حالی که ساختمان به سندی نیاز دارد که بتواند نحوه اجرای تک‌تک اجزای آن را مشخص کند.

به اعتقاد او، حتی فهرست مصالح و مشخصات ساختمان یا تصاویر سه‌بعدی نیز به‌تنهایی اطلاعات لازم برای مدیریت مصرف انرژی را منتقل نمی‌کنند. راه‌حل، حرکت به سمت نقشه‌های تولید و مستندات اجرایی دقیق است؛ نقشه‌ای که مشخص کند پوسته ساختمان چگونه ساخته می‌شود و هر جزء چه نقشی در عملکرد آن دارد.

معتقد در این زمینه بر استفاده از ابزارهای مدرن مانند BIM یا مدل‌سازی اطلاعات ساختمان تأکید دارد. از نظر وی، ساختمان باید به یک مدل اطلاعاتی تبدیل شود تا بتوان پیش از اجرا، اجزای مختلف آن را بررسی و مدیریت کرد؛ از جمله اینکه چه نوع عایق حرارتی، با چه ضخامتی و در کدام بخش از لایه‌بندی دیوار قرار بگیرد.

این انتخاب به گفته معتقد نمی‌تواند برای همه ساختمان‌ها یکسان باشد. عایق و لایه‌بندی مناسب برای تهران، الزاماً همان چیزی نیست که در اقلیم گرم و مرطوب بندرعباس باید استفاده شود. بنابراین طراحی باید امکان تصمیم‌گیری متناسب با اقلیم، کاربری، روش ساخت، زمان اجرا و شرایط اقتصادی پروژه را فراهم کند.

برچسب انرژی را بازار باید جدی کند

معتقد در پاسخ به بحث برچسب انرژی ساختمان، به جای تکیه صرف بر قانون‌گذاری، بر نقش بازار تأکید می‌کند. به اعتقاد وی، همان‌طور که مشتری در بازار میان محصولات مختلف انتخاب می‌کند، در بازار ساختمان نیز باید اطلاعاتی وجود داشته باشد که به خریدار امکان مقایسه واقعی ساختمان‌ها را بدهد. از نگاه معتقد، هزینه انرژی خود می‌تواند این نقش را ایفا کند. وقتی سرمایه‌گذار و سازنده ببینند خریداران درباره میزان مصرف و قبض برق ساختمان سؤال می‌کنند، بازار به‌تدریج به سمت ساختمان‌های کم‌مصرف حرکت خواهد کرد.

به گفته وی، سازنده باید بداند که مشتری فقط سنگ نما، سرامیک یا پنجره‌های بزرگ را نمی‌بیند؛ هزینه‌ای که قرار است هر ماه برای انرژی بپردازد نیز بخشی از کیفیت واقعی ساختمان است. در چنین شرایطی، بازار خود به سازنده و معمار علامت می‌دهد که چه نوع ساختمانی ارزش بیشتری دارد.

تصمیم طراحی در پوسته ساختمان

معتقد بخش مهمی از کاهش مصرف انرژی را در طراحی پوسته خارجی ساختمان می‌داند. از نظر وی، انتخاب نوع و لایه‌بندی پوسته نمی‌تواند بدون توجه به اقلیم و ویژگی‌های پروژه انجام شود. به گفته وی، طراح باید پیش از تصمیم‌گیری درباره پوسته بداند ساختمان در چه اقلیمی قرار دارد، چه کاربری‌ای دارد، با چه روش ساختی اجرا می‌شود، چه مدت زمانی برای ساخت در نظر گرفته شده و پروژه در چه بازه اقتصادی تعریف شده است. همه این عوامل بر انتخاب لایه‌های پوسته اثر می‌گذارند.

رئیس کمیسیون توسعه سرمایه انسانی انجمن تأکید می‌کند که فناوری به خودی خود مسئله را حل نمی‌کند؛ آنچه اهمیت دارد، فکرکردن پیش از ساخت و تبدیل این فکر به اطلاعات دقیق در فرآیند طراحی است. به اعتقاد معتقد، بسیاری از کشورها زمانی به سمت کاهش مصرف انرژی رفتند که محدودیت منابع، آلودگی و هزینه انرژی آنها را وادار کرد پیش از ساختن، درباره نحوه ساختن فکر کنند. از نگاه وی، ساختمان کم‌مصرف محصول یک توصیه عمومی به مردم نیست؛ نتیجه تصمیم‌هایی است که خیلی پیش‌تر، در مرحله طراحی و انتخاب اجزای ساختمان گرفته شده‌اند.

معتقد در پایان، بر همکاری میان فعالان مختلف صنعت ساختمان تأکید کرد و گفت تغییر وضعیت موجود به همکاری طراحان، مهندسان، سازندگان، فناوران و سایر فعالان این حوزه نیاز دارد؛ تغییری که هدف آن می‌تواند حرکت به سمت ساختمانی کم‌مصرف‌تر و در نهایت «ایران سبز و آباد» باشد.