ضرورت ایجاد پایگاه ملی اسناد آثار تاریخی برای تسریع در مرمت و بازسازی

به گزارش نبض نیوز؛ شهریار یقینی عضو هیئت‌مدیره انجمن صنفی مهندسان مشاور معمار و شهرساز، در ایونت «در سرزمین خشت و عشق» بر ضرورت ایجاد پایگاه ملی اسناد و مدارک و مشخصات آثار تاریخی و ارزشمند کشور تأکید کرد.
وی با اشاره به آسیب‌هایی که در جریان جنگ‌ تحمیلی به بناهای تاریخی وارد می‌شود، گفت: یکی از مهم‌ترین موضوعات در بازسازی ابنیه آسیب‌دیده، حفظ، مرمت و احیای آثار ارزشمند تاریخی است. هرچند بناهای ثبت‌شده در فهرست میراث فرهنگی و دیگر آثار واجد ارزش همواره در طول زمان در معرض فرسایش و آسیب قرار دارند و مالکان و نهادهای مسئول نیز با توجه به منابع محدود خود اقداماتی برای مرمت آنها انجام می‌دهند، اما تخریب گسترده و همزمان برخی آثار در شرایط خاص، ضرورت بازسازی سریع و علمی این بناها را دوچندان می‌کند.
یقینی با اشاره به تنوع مالکیت و کاربری بناهای تاریخی افزود: این تنوع، در کنار تفاوت میزان آسیب و فوریت اقدامات حفاظتی، لزوم تدوین دستورالعمل‌های اجرایی و هماهنگی میان نهادهای ذی‌نفع را برای تسریع در فرآیند بازسازی با روش‌های علمی ضروری می‌سازد.
به گفته وی، یکی از چالش‌های اصلی در تهیه طرح‌های مرمتی، کمبود یا فقدان اسناد و مدارک فنی اولیه برای بناهای تاریخی است. پراکندگی مدارک و تفاوت در شیوه‌های برداشت و مستندسازی که طی سال‌ها توسط نهادها و افراد مختلف انجام شده، موجب دوباره‌کاری‌های فراوان در روند مرمت می‌شود.
این کارشناس حوزه معماری و شهرسازی ادامه داد: در بسیاری از موارد با تغییر مالکیت یا بهره‌برداری از یک بنا، اسناد مطالعاتی و برداشت‌های انجام‌شده به‌طور کامل منتقل نمی‌شود و در نتیجه برای تدوین طرح مرمت جدید، ناچار به انجام دوباره مستندسازی با صرف هزینه و زمان قابل توجه هستیم.

یقینی همچنین به تجربه کشورهای اروپایی پیش از جنگ جهانی دوم اشاره کرد و گفت: برخی کشورها با پیش‌بینی خطر جنگ، از طریق دانشکده‌های هنر و معماری اقدام به برداشت دقیق نقشه‌ها و تصاویر آثار تاریخی کردند و این اسناد را در مکان‌های امن نگهداری کردند. پس از تخریب گسترده شهرها در جنگ، همین اسناد مرجع اصلی برای بازسازی بناها و حتی آثار هنری مانند شیشه‌های منقش کلیساها و مجسمه‌ها شد.
وی تأکید کرد: تخریب آثار تاریخی تنها محدود به جنگ نیست و عواملی مانند شرایط محیطی، زلزله، تغییر کاربری، مداخلات انسانی و حتی انگیزه‌های سوداگرانه برای ساخت‌وساز، خسارت‌های جدی‌تری به این بناها وارد کرده‌اند. از این رو، حفظ اسناد مطالعاتی هر بنای تاریخی باید به‌عنوان یک سرمایه ملی مورد توجه قرار گیرد.
عضو هیئت‌مدیره انجمن صنفی مهندسان مشاور معمار و شهرساز در ادامه پیشنهاد ایجاد «پایگاه جامع و ملی اسناد آثار تاریخی» را مطرح کرد و گفت: در این پایگاه، اسناد و مدارک هر اثر ارزشمند با استفاده از الگوهای مشخص و استاندارد ثبت و نگهداری می‌شود و هر بنا فارغ از نوع مالکیت یا تولیت، به‌عنوان یک اثر ملی در آن ثبت خواهد شد.
به گفته وی، وزارت میراث فرهنگی، شهرداری‌ها، دانشکده‌های هنر و معماری، سازمان اوقاف و حتی مالکان خصوصی بناهای ارزشمند باید موظف شوند نسخه‌ای از اسناد و مدارک مربوط به این آثار را در این پایگاه ثبت کنند.
یقینی افزود: در این سامانه هر بنا دارای شماره و کد مشخص خواهد بود و نقشه‌ها، گزارش‌های فنی، آسیب‌شناسی، تصاویر، فیلم‌ها و حتی برداشت‌های سه‌بعدی لیزری باید بر اساس استانداردهای یکسان تهیه و بارگذاری شوند. همچنین گزارش‌ها و مستندات باید در قالب‌های مشخص و یکپارچه تنظیم شوند تا از پراکندگی و اعمال سلیقه‌های فردی جلوگیری شود.
وی ادامه داد: همان‌گونه که کتاب‌ها در کتابخانه ملی ثبت و دارای شماره می‌شوند، هر اثر تاریخی نیز باید با ارائه مستندات در قالب‌های تعریف‌شده، کد ملی خود را دریافت کند و ارائه این کد می‌تواند به‌عنوان شرط تسویه‌حساب قراردادهای مطالعاتی، طراحی و اجرایی در نظر گرفته شود.
یقینی در پایان خاطرنشان کرد: ایجاد چنین پایگاهی علاوه بر ایجاد آرشیوی دائمی از اطلاعات آثار ارزشمند کشور، امکان دسترسی کارشناسان به داده‌های معتبر را فراهم می‌کند و در زمان وقوع بحران‌هایی مانند جنگ، زلزله، سیل و سایر بلایای طبیعی می‌توان با تکیه بر این اطلاعات، اقدامات حفاظتی و مرمتی لازم را با سرعت و دقت بیشتری انجام داد.