به گزارش روابط عمومی انجمن تولیدکنندگان و فناوران صنعتی ساختمان؛ همزمان با آغاز به کار بیست‌ و ششمین نمایشگاه بین‌ المللی صنعت ساختمان، «ساختمان فردا» در سالن ۳۵، در گفت‌ و گو با فعالان، کارشناسان و صاحب‌ نظران صنعت ساختمان و مسکن، مهم‌ ترین تغییرات و چالش‌ های این بخش را بررسی می‌ کند. استودیو «ساختمان فردا و انرژی» در گفت‌ و گو با عطا توکلی اول، مدیرعامل مجتمع صنعتی روزوین، به بررسی فاصله میان الزامات مبحث ۱۹ مقررات ملی ساختمان و عملکرد واقعی ساختمان‌ ها و همچنین ضرورت سنجش‌ پذیر شدن بهره‌ وری انرژی پرداخت.

توکلی در این گفت‌ و گو، مسئله اصلی را صرفاً وجود یا نبود مقررات نمی‌ داند. از نگاه وی، پرسش مهم‌ تر این است که آیا صنعت ساختمان توانسته بهره‌ وری انرژی را به یک ویژگی قابل اندازه‌ گیری و قابل مشاهده برای خریدار تبدیل کند یا نه. ساختمانی که الزامات مبحث ۱۹ را رعایت کرده و از روش‌ های علمی برای طراحی و شبیه‌ سازی استفاده کرده، در کنار ساختمانی که با روش‌ های سنتی ساخته شده است؛ اگر هر دو در بازار با یک منطق قیمت‌ گذاری شوند، چه انگیزه‌ ای برای سازنده باقی می‌ ماند که هزینه و زمان بیشتری برای افزایش بهره‌ وری ساختمان صرف کند؟

به اعتقاد وی، مسئله از جایی آغاز می‌ شود که کیفیت ساختمان قابل اندازه‌ گیری نباشد. وقتی عملکرد ساختمان اندازه‌ گیری شود، امکان مقایسه به وجود می‌ آید و مقایسه نیز زمینه ارزش‌ گذاری اقتصادی را فراهم می‌ کند. در شرایط فعلی، اطلاعاتی که خریدار درباره ظاهر ساختمان در اختیار دارد بسیار بیشتر از اطلاعات مربوط به عملکرد واقعی آن است؛ خریدار نما، کابینت، کف و سایر ویژگی‌ های ظاهری را می‌ بیند، اما درباره عملکرد پوسته، سقف، کف یا میزان اتلاف انرژی اطلاعات عددی مشخصی ندارد.

در این میان، برچسب انرژی ساختمان می‌ تواند یکی از ابزارهای مهم برای تغییر این وضعیت باشد. برچسب انرژی صرفاً یک عنوان یا نشانه نیست؛ قرار است عملکرد ساختمان و اجزای آن را در قالب داده نشان دهد. وقتی عملکرد به داده تبدیل شود، امکان اندازه‌ گیری و مقایسه ایجاد می‌ شود و در مرحله بعد می‌ توان برای این تفاوت، ارزش اقتصادی قائل شد. در چنین شرایطی خریدار نیز می‌ تواند میان دو ساختمان، نه فقط براساس ظاهر، بلکه براساس عملکرد آنها تصمیم بگیرد.

این موضوع برای تولید کنندگان مصالح و تجهیزات ساختمانی نیز مسئولیت تازه‌ ای ایجاد می‌ کند. تولیدکننده دیگر نمی‌ تواند صرفاً محصول خود را «خوب» یا «با کیفیت» معرفی کند و باید بتواند عملکرد آن را با عدد نشان دهد. توکلی با اشاره به حوزه فعالیت خود در تولید پنجره و پروفیل‌ های  UPVC، بر اهمیت تحقیق و توسعه عملکرد حرارتی پنجره و محاسبه شاخص‌ هایی مانند U-value تأکید دارد؛ داده‌ هایی که می‌ توانند عملکرد محصول را برای مراجع رتبه‌ بندی و مصرف‌ کننده نهایی شفاف کنند.

از سوی دیگر، اجرای مبحث ۱۹ نیز به یک زنجیره کامل نیاز دارد؛ زنجیره‌ ای که از مقررات آغاز می‌ شود و به طراحی، انتخاب محصول مناسب، اجرای صحیح، اندازه‌ گیری و در نهایت رتبه‌ بندی می‌ رسد. اگر هر حلقه از این زنجیره حذف یا ناقص شود، نتیجه مطلوب حاصل نخواهد شد. به همین دلیل، مسئله اصلی صرفاً تدوین مقررات یا تولید محصولات مناسب نیست؛ بلکه باید ارتباط میان قانون، طراحی، محصول، اجرا و سنجش عملکرد برقرار شود.

بهره‌ وری انرژی نباید لوکس شود

یکی از نکات محوری این گفت‌ و گو، نگرانی از تبدیل بهره‌ وری انرژی به یک ویژگی لوکس در ساختمان است. به اعتقاد توکلی اول، بهره‌ وری انرژی نباید فقط در ساختمان‌ های گران‌ قیمت و پروژه‌ های لوکس دنبال شود و ساختمان‌ های اقتصادی و محل سکونت عموم مردم نیز باید از ابتدا با همین نگاه طراحی و ساخته شوند. در نگاه نخست ممکن است اجرای الزامات مبحث ۱۹ و استفاده از مصالح نو آورانه، هزینه ساخت را افزایش دهد؛ اما این تنها بخشی از ماجرا ست. ساختمان یک کالای یک یا دو ساله نیست و قرار است چند دهه مورد استفاده قرار گیرد. بنابراین باید میان هزینه ساخت و هزینه واقعی ساختمان در طول چرخه عمر تفاوت قائل شد.

حتی در مرحله ساخت نیز بهره‌ وری انرژی الزاماً به معنای هزینه بیشتر نیست. طراحی علمی و شبیه‌ سازی دقیق می‌ تواند به انتخاب مناسب‌ تر مصالح و تجهیزات منجر شود. از سوی دیگر، وقتی پوسته ساختمان عملکرد حرارتی مناسبی داشته باشد و اتلاف انرژی کاهش پیدا کند، نیاز به استفاده از تجهیزات سنگین و گران‌ قیمت برای تأمین گرمایش و سرمایش نیز کمتر می‌ شود. برآوردهای مطرح‌ شده در این گفت‌ و گو نشان می‌ دهد در این مرحله امکان صرفه‌ جویی ۳۰ تا ۵۰ درصدی در هزینه تجهیزات وجود دارد. اما هزینه واقعی ساختمان در مرحله بهره‌ برداری خود را نشان می‌ دهد. ساختمانی که اتلاف انرژی بالایی دارد، طی ۳۰ یا ۴۰ سال، هزینه بیشتری به خانوار و در مقیاس بزرگ‌ تر به اقتصاد کشور تحمیل می‌ کند. در شرایطی که صنایع با محدودیت و قطع برق و گاز مواجه‌ اند، مصرف بالای انرژی ساختمان‌ ها تنها یک مسئله مربوط به قبض خانوار نیست؛ منابعی که برای تأمین این مصرف صرف می‌ شود، می‌ توانست در اختیار بخش تولید قرار گیرد و به افزایش تولید و رشد اقتصادی کمک کند.

توکلی با اشاره به سهم حدود ۴۰ درصدی ساختمان از مصرف انرژی کشور و نقش قابل توجه پوسته ساختمان در اتلاف انرژی، تأکید دارد که هزینه‌های پنهان بی‌توجهی به بهره‌وری باید دیده شود. به بیان دیگر، مسئله فقط این نیست که اجرای مبحث ۱۹ چه مقدار به هزینه ساخت اضافه می‌کند؛ پرسش مهم‌تر این است که اجرا نکردن آن چه هزینه‌ای طی چند دهه به کشور تحمیل خواهد کرد.

مقررات باید هزینه بد ساختن را بالا ببرد

از نگاه توکلی، تا زمانی که عملکرد ساختمان برای خریدار قابل مشاهده و سنجش نباشد، نمی‌ توان انتظار داشت بازار به‌ طور طبیعی به سمت ساختمان‌ های با بهره‌ وری بالاتر حرکت کند. خریدار خودرو می‌ تواند قدرت موتور، شتاب، مصرف سوخت و امکانات ایمنی را با عدد مقایسه کند، اما در بازار مسکن هنوز چنین امکان شفافی برای سنجش عملکرد انرژی ساختمان وجود ندارد.

اگر کیفیت و بهره‌ وری ساختمان قابل مشاهده و مقایسه شود، ساختمان‌ هایی که عملکرد بهتری دارند می‌ توانند ارزش اقتصادی بیشتری پیدا کنند. در این صورت، سازنده نیز انگیزه پیدا می‌ کند محصول بهتری تولید کند و تولیدکننده مصالح نیز به سمت تولید محصولات متناسب با این نیاز حرکت خواهد کرد.

توکلی در پایان این گفت‌ و گو بر ضرورت بازنگری در نقش مقررات ساختمانی تأکید کرد و گفت: «مقررات باید هزینه بد ساختن را افزایش دهد.» به گفته او، تا زمانی که سازنده‌ ای که از طراحی مناسب و مصالح با کیفیت استفاده می‌ کند و برای ساخت ساختمان زمان و هزینه بیشتری صرف می‌ کند، در کنار سازنده‌ ای قرار گیرد که بدون رعایت این الزامات و بدون تحمل پیامد، در بازار فعالیت می‌ کند، انگیزه کافی برای ارتقای کیفیت ساخت‌ و ساز شکل نخواهد گرفت.