گفت و گوی اختصاصی با عضو هیأت مدیره انجمن مدیریت سبز ایران

ساختمان سازی سبز، عامل تامین آرامش و سلامت انسان/  در زمان طراحی ساختمان، باید به دلپذیر شدن آن توجه داشت

در اکثر ساختمان های موجود در ایران، میزان مصرف انرژی چند برابر کشورهای توسعه یافته است و بخش زیادی از انرژی و سوخت مصرفی در ساختمان ها به جای این که در بخش های مولد و تولیدی کشور به کار گرفته شود یا حداقل صادرات شود و درآمد ارزی حاصل شود، هدر می رود.

از طرفی عمر مفید ساختمان ها در ایران، یک چهارم یا یک پنجم عمر ساختمان های ساخته شده در کشوری توسعه یافته است و با فرسوده شدن ساختمان ها، نخاله های ساختمانی تولید می شود که به محیط زیست آسیب می زند.

همچنین وقتی ساخت و سازها بر اساس استانداردها و فناوری های نوین نباشد ساختمان ها دچار سندروم بیماری می شوند و ساختمان به جای این که محلی برای آرامش و آسایش باشد به ساکنان آن صدمه می زند.

گفت و گوی اختصاصی سایت «انجمن تولید کنندگان و فن آوران صنعتی ساختمان»، با مهندس مهدی حاتم فیاض (عضو هیأت مدیره انجمن مدیریت سبز ایران) با محوریت ساختمان سبزو سازگار با محیط زیست است.

حاتم فیاض، در این گفت و گو توضیح می دهد که ساختمان های سازگار با محیط زیست و سلامت انسان، چه شاخصه ها و مزایایی دارند و ساختمان های  فاقد این شاخص ها، چه آسیب هایی به انسان و اقتصاد وارد می کند.

*****

 

*در چارچوب فعالیت انجمن مدیریت سبز ایران و به خاطر این که صنعت ساختمان سازی بر محیط زیست، اقتصاد و سلامت تاثیر می گذارد، شما سعی می کنید ساختمان های سازگار با محیط زیست و با کمترین مصرف انرژی ساخته شود.

حدود ۱۵ سال است که انجمن مدیریت سبز ایران تاسیس شده. شما که عضو هیأت مدیره فعلی این هستید، ارزیابی تان از ساختمان های موجود در کشورمان چگونه است؟

 

-ساختمان های ما، اینقدر دچار اتلاف انرژی بودند که مبحث ۱۱ مقررات ملی ساختمان تدوین و تصویب شد. در حوزه صرفه جویی انرژی، جای کار زیادی وجود دارد. از وقتی که بحث سودآوری در ساخت و ساز مورد توجه قرار گرفت موضوعات مرتبط با صرفه جویی انرژی، به حاشیه رفت.

اتلاف برق و اتلاف انرژی های گرمایشی و سرمایشی، تاثیر مستقیم و غیر مستقیم بر اکوسیستم و محیط پیرامون ما دارند. بر این اساس توجه به ساخت و ساز از منظر انرژی، اهمیت دارد.

در بخش های عایق بندی و تاسیسات ساختمان، امکان صرفه جویی انرژی وجود دارد. حتی در این زمینه طراحی پنجره های ساختمان، اهمیت دارد. البته منظور من، فقط محدود به دوجداره بودن نیست. سایز پنجره ها و محل نصب آنها نیز باید مورد توجه قرار بگیرد.

طراحی پنجره ها، باید طوری انجام شود که ما بیشترین استفاده را از روشنایی روز ببریم و کمترین نیاز به استفاده از انرژی الکتریکی داشته باشیم.

در حوزه گرمایش ساختمان، باز مشکل داریم. مخصوصاً در ساختمان های دولتی و بزرگ، اتلاف انرژی به طور مشهود اتفاق می افتد.

البته فرهنگ سازی، می تواند منجر به صرفه جویی در مصرف انرژی شود. مجموعه هایی وجود دارند که در فصل تابستان، سیستم سرمایش روشن است و از طرف دیگر، پنجره ها باز است. متقابلاً در فصل سرما نیز همین طور و مجموعه هایی را می بینیم که هم سیستم هیتینگ شان (گرمایش از کف) آنها روشن است و هم این که پنجره ها را باز می کنند.

به جای این که در آن مجموعه، ترموستاتی نصب شود که دما را تنظیم کند یا این که دمای شوفاژ خانه و سیستم گرمایش مرکزی ساختمان را تعدیل کنند، پنجره ها را باز می کنند. نه تنها صرفه جویی انرژی ندارند بلکه به شدت اتلاف انرژی اتفاق می افتد.

در حوزه ساختمان سبز، مصرف آب را نیز می توان کنترل کرد. در این حوزه متناسب با میزان مصرف باید لوله کشی انجام شود و از دورریز و هدر رفت انرژی که در سیستم گرمایش ساختمان هست، می شود استفاده کرد و آن گرمای تولید شده، صرف گرم کردن آب مورد نیاز در زمان استحمام و ظرف شستن شود. با این اقدامات، دیگر نیاز به انرژی برای گرم کردن آب نخواهیم داشت.

 

*در قالب فعالیت های انجمن مدیریت سبز ایران که یکی از اهدافش، تربیت نسلی مسئولیت پذیر نسبت به محیط زیست است، آیا بررسی خاصی انجام داده اید که از ۲۵ میلیون واحد مسکونی در حال استفاده و خالی از سکنه موجود کشور، چه تعدادشان اصول ساختمان سبز را رعایت کرده اند و به محیط زیست و سلامت انسان ها صدمه نمی زنند؟

 

-انجمن مدیریت سبز، چون یک سازمان غیر دولتی مستقل است. ما در چارچوب انجمن مدیریت سبز، در حوزه فرهنگ سازی اقدام می کنیم. با جوایزی که در محورهای مختلف راه اندازی کرده ایم از جمله هتل سبز، ساختمان سبز، دانشگاه سبز و رستوران سبز، این موضوع را پیگیری می کنیم.

ساختمان سبز، یک مفهوم عام است. ما حتی شاخص های هر حوزه را به طور جداگانه تهیه کرده ایم. شاخص هایی که یک هتل سبز، می تواند داشته باشد منطبق بر نیازهای یک دانشگاه یا یک ساختمان مسکونی نیست. چون هتل، برخی نیازها و الزامات دارد، پسماند خاصی دارد و با ساختمانی که محل سکونت افراد خانواده است فرق دارد.

وقتی که چند هتل، وارد فرآیند جایزه انجمن مدیریت سبز ایران می شوند، هم صنف های آنها نیز علاقه مند می شوند که در این حوزه ها کار کنند و رسالت انجمن که مسئولیت پذیری همزمان اقتصادی، اجتماعی و زیست محیطی است، تحقق پیدا کند.

وقتی که ما بتوانیم به یک هتل و ساختمان کمک کنیم تا از هدر رفت منابع جلوگیری کند پیامد آن، موفقیت پایدار در قالب سودآوری خواهد بود.

*حداقل در حد یک نمونه آماری و محدود، آیا بررسی خاصی انجام نداده اید که متوجه شوید چه درصدی از ساختمان های موجود، مشکل دار هستند و سلامت و آرامش را برای ساکنان آنها تامین نمی کنند؟

 

-ما ساختمان های خاصی را ارزیابی کرده ایم و به صورت ریز و موضوع به موضوع، اطلاعات آنها را داریم ولی این که بخواهیم این جامعه آماری ارزیابی شده را به کل ساختمان های ایران بسط بدهیم و بگوییم از نتایج این ارزیابی تبعیت می کنند، ممکن است سازگار با واقعیت نباشد.

 

*در همین ارزیابی هایی که در چارچوب فعالیت های انجمن و پیشبرد اهداف آن انجام داده اید، حداقل یک نتیجه گیری اولیه دارید. از این منظر وضعیت ساختمان ها و منازل مسکونی چگونه است؟

 

-در حوزه ارزیابی، تمرکز ما بر ساختمان هایی است که یک کار اقتصادی در آنجا انجام می شود. این ساختمان ها، یا شرکت های خصوصی هستند یا مراکز دولتی و علمی. اما بالاخره می توانیم درباره وضعیت واحدهای مسکونی و منازل قضاوت کنیم.

در ساختمان هایی که به عنوان مرکز کسب و کار و دانشگاه فعال هستند، وضعیتی که مشاهده شده، وضعیت خوشحال کننده ای نیست. اتلاف انرژی در این ساختمان ها یک واقعیت کاملا بارز است.

وقتی ما وارد یک ساختمان می شویم همه جنبه ها را در نظر می گیریم؛ از وضعیت انرژی گرفته تا آب، برق، روشنایی ها، سیستم پسماند و دورریزها. همه این موارد را بررسی می کنیم و هر کدام از این موارد را با چک لیست هایی که سوال های آن به طور دقیق طراحی شده است، امتیازدهی می کنیم.

معمولاً و بیشترین امتیاز سازمان ها، حول و حوش ۵۰ تا ۶۰ درصد امتیاز مدل مدیریت سبز بوده است.

 

*یعنی این ساختمان ها و سازمان ها حدود ۵۰ درصد رضایت شما را به عنوان متخصص مدیریت سبز جلب می کنند و کاملاً رضایت بخش نیستند؟

 

-سازمان های پیشرو، این وضعیت را دارند.

 

*بقیه سازمان ها و ساختمان های تجاری چطور هستند؟

 

-بقیه را باید پایش و بررسی کرد. کار فرهنگی، کار یک روز یا دو روز نیست و به مرور باید نهادینه شود. در ساخت و ساز و معماری ایرانی، یک درِ(درب) اصلی بود و بعد وارد یک هشتی می شدند. دوباره یک درِ دیگر بود و وارد حیاط می شدند.

جدا از بحث های اعتقادی، یک حریم خصوصی وجود داشته است که افراد غریبه کل فضای داخل خانه را نبینند. اما الان در آپارتمان های ایران، این موضوع اصلاً رعایت نمی شود.

در همان ساخت و ساز و معماری ایرانی، بحث ذخیره انرژی هم مطرح بوده است. در ساختمان های جدید و برج ها، یک درِ اصلی دارند و بعد یک درِ دیگر دارند. تعبیه دو تا در(درب) برای کنترل اختلاف فشار هوا و عدم انتقال سرما و گرمای محیط داخل و بیرون ساختمان است.

این موضوع، در معماری ایرانی رعایت شده بود. در بادگیرهای ساختمان های شهری مثل یزد، این بادگیرها برای این بود که کمترین انرژی مصرف شود.

 

*تعداد زیادی از شرکت های فعال کشور، در واحدهای مسکونی استقرار دارند. یعنی ساختمان مورد استفاده کاربری مسکونی دارد. شما که ساختمان این نوع شرکت ها را ارزیابی می کنید قاعدتاً این نوع ساختمان ها را دارای مشکل می دانید و عمدتاً اصول ساختمان سبز را رعایت نمی کنند؟

 

-حتماً همین طور است. ما مدتی قبل برای ارزیابی یک مجموعه صنعتی خیلی ارزشمند در حوالی تهران رفته بودیم. این مجموعه، نمایندگی یک برند معتبر را از آلمان دارد. جدا از فرآیند تولید آن محصول خاص که فعلاً به آن کاری نداریم طراحی اتاق ها به دقت انجام شده بود.

اتاق ها، خیلی بزرگ بودند. یک اتاق ۲۰ یا ۲۵ متری را فرض کنید و داخل آن ۴ یا ۵ نفر مشغول کار بودند. البته محدوده کار هر فرد با پارتیشن جدا سازی شده بود. روشنایی هم به صورت کلان برای کل آن اتاق بزرگ، مورد استفاده قرار می گرفت.

اتاق هایی به این بزرگی بود ولی عرض راهروها بیش از یک متر نبود. در جواب این که چرا اتاق ها تا این حد بزرگ است و عرض راهرو کم است، می گفتند این الگویی است که در ساخت و سازهای صنعتی روز کشور آلمان، رعایت می شود.

استدلال این بود که محیط کار برای فردی که کار صنعتی و اداری انجام می دهد باید یک محیط دلپذیر باشد و جاهایی که افراد در آنجا کمتر حضور دارند می تواند کمترین فضا را داشته باشد.

تاکید بر این است که محیط کار، محیط دلپذیر و بزرگی باشد و تمام اصول منطبق بر صرفه جویی انرژی در آنجا رعایت شود. در ساختمان هایی که ما معمولاً در اطراف و پیرامون خودمان در ایران می بینیم، این جنبه ها رعایت نمی شود.

*انجمن مدیریت سبز ایران با نهادهای بین المللی از جمله «بنیاد جهانی انرژی» و «جامعه مدیریت سبز اروپا» همکاری دارد. جایزه مدیریت انرژی بنیاد جهانی انرژی، از طریق انجمن مدیریت سبز ایران به شرکت های ایرانی فعال در حوزه مدیریت سبز و توسعه پایدار اعطا می شود.

عمده تمرکز انجمن مدیریت سبز  ایران بر شرکت ها و سازمان های ایرانی است. تعدادی از شرکت ها و سازمان های ایرانی در بخش ساخت و ساز کشورمان فعالیت دارند. این شرکت های حوزه ساخت و ساز، از نظر شما چقدر اصول و ضوابط مربوط به مدیریت سبز و استانداردهای ساختمان سبز را موقع ساختن رعایت می کنند؟

 

-با یک تعامل ساده با شرکت ها تحقق این نوع اهداف، شدنی است. یعنی همه سوالات و چک لیست ها و اعلام نیازهایی که ما الان در ارزیابی های انجمن از سازمان ها و صنایع می خواهیم، با تعامل سازنده با انجمن هایی مثل «انجمن تولید کنندگان و فن آوران صنعتی ساختمان» که در حوزه ساخت و ساز فعالیت ویژه دارند، قبل از ساخت و ساز قابل طرح است.

در زمان طراحی سازه و تهیه نقشه اولیه ساخت و ساز هم، باید همه این مولفه ها و نیازها در نظر گرفته شود.

برای مثال، یک ساختمان حتما پنجره باید داشته باشد و برای آن ساختمان حتماً روشنایی نیاز داریم. چقدر خوب است که این نیازها بر اساس طراحی درستی باشد که بعدها کمترین اتلاف انرژی را از این منظر داشته باشیم.

متاسفانه ما در زمان خرید خانه، به دنبال خانه ای می گردیم که نور خوب و کافی داشته باشد. اما بعداً روی پنجره ها دو لایه یا سه لایه پرده نصب می کنیم و خانه را تاریک می کنیم. بعد هم چراغ روشن می کنیم.

 

*مردم می خواهند محیط داخل واحد مسکونی خودشان دیده نشود و همسایه ها اِشراف نداشته باشند.

 

-در پیشینه ساخت و ساز و معماری ایرانی، بحث مشرف بودن و دید داشتن نداشتیم. در حال حاضر تا زمانی که در خانه، چراغ روش است عملاً پنجره، بلااستفاده است ولی بعضی اوقات، طراحی ساختمان ها درست نیست. به همین دلیل، از ابتدای صبح تا آخر شب، چراغ روش می کنیم.

الان عمدتاً به خاطر ایراد در طراحی ساختمان، پنجره ها را با پرده می پوشانیم تا این که بحث حفظ حریم شخصی باشد.

در ساختمان های خیلی بزرگ مثل فازهای اولیه شهرک اکباتان یا ساختمان هایی مثل «آ.اس.پ» یا «آتی ساز» نیاز ندارند که از پرده استفاده کنند.

این نوع مشکلات را می توان با لحاظ کردن حساسیت های جامعه برطرف کرد. ما در چارچوب انجمن مدیریت سبز ایران، سعی می کنیم استانداردهای مرتبط با حوزه انرژی بنیاد جهانی انرژی و جامعه مدیریت سبز اروپا را فرهنگ سازی کنیم.

در طرف دیگر بخش ساخت و ساز کشور هم، باید اقداماتی انجام شود. ما با تعامل می توانیم این حساسیت ها را در زمان ساختمان سازی در نظر بگیریم. بر این اساس یک تغییر رویکرد، نیاز است.

صرفاً وقتی که یک ساختمان ساخته شود ما به عنوان ممیز مراجعه کرده و ایرادها را مطرح کنیم، فایده چندانی ندارد. در این حالت، به غیر از رفع برخی ایرادهای سطحی، ایرادهای ساختاری را نمی توانیم تغییر بدهیم.

 

*وقتی بر اساس اصول ساختمان سازی سبز، ساختمان طراحی نشود آن سازه و بنا دچار سندروم بیماری ساختمان می شود و سلامت و آرامش را برای ساکنان ساختمان فراهم نمی کند.

 

-دقیقاً همین طور است. ما وقتی که با خستگی از محل کار به منزل بر می گردیم حداقل انتظار داریم چند ساعتی که بیدار هستیم آرامش داشته باشیم. از منظر ساختمان سازی سبز، آرامش نیز شاخص های مرتبط با موارد زیست محیطی دارد.

ما در ارتباط با مقوله مدیریت سبز، برای ممیزی یک سازمان رفته بودیم. در آنجا دیدیم که مدیریت آن سازمان، دو زمان متفاوت و اجباری را برای نیروهایش در نظر گرفته است. در پشت بام ساختمان ۱۰ طبقه، روف گاردن[فضای سبز در پشت بام] ایجاد کرده و محیط شاد و مفرحی را ایجاد کرده بودند. ما در حوزه مدیریت سبز، این کارها را به عنوان پوئن مثبت در نظر می گیریم.

آن سازمان، یک زمان اجباری مربوط به چاشت و استراحت اولیه در نظر گرفته بود. همین که نیروهای یک شرکت در جایی جمع می شوند و با مجوز شرکت درباره موارد غیر کاری با همدیگر صحبت کرده و چای و قهوه و بیسکویت هم به آنها داده می شود، بر روحیه آنها تاثیر مثبت می گذارد.

موقع ظهر هم، یک زمان را در نظر گرفته بودند که نیروهای آن شرکت به روف گاردن بروند. در زیرزمین آن مجموعه نیز، سالنی ایجاد کرده بودند تا برای ورزش کردن به آنجا بروند.

یعنی مدیریت آنجا اینقدر، نگاه کلان دارد می داند اگر به رفاهیات پرسنل توجه کند، حتماً می تواند بازدهی بهتری داشته باشد. کارمندان شرکت هم می دانند که زمان هایی برای استراحت و هواخوری دارند ولی در مقابل، مثلا چند ساعت کار مفید خواهند داشت.

البته این شرکت، نماینده یک شرکت انگلیسی در ایران بود و ایرانی صرف نبود. الگو، الگوی انگلیسی بود.

من فکر می کنم در ساختمان های اداری ایرانی فعلی، متاسفانه چون محیط ، یک محیط مفرح نیست، بازدهی موثر نیروهای این سازمان ها و شرکت ها شاید یک ساعت یا دو ساعت در روز هم نیست.

 

*در سال ۱۳۸۶ آقای حیدرزاده مشاور شهردار تهران در امور محیط زیست گفته شود نخستین ساختمان سبز ایران در حال ساخت است و افتتاح می شود. همچنین اعلام شده که برج های مسکونی سبز کوثر مشهد بر اساس اصول ساختمان سازی سبز و معماری سبز ساخته شده اند.

همین ساختمان هایی که اعلام شده بر اساس اصول و ضوابط ساختمان سازی سبز طراحی شده اند مورد تاییدتان هستند و واقعاً آن اصول را رعایت کرده اند؟

 

-ما این ساختمان هایی را که نام بُردید ارزیابی نکرده ایم ولی ساختمان سبز را باید به درستی تعریف کرد. منظور ما از سبز، هیچوقت مواردی مثل درخت و گل و سبزه و چمن نیست. سبز یعنی شاخص های مرتبط با انواع صورت های مرتبط با محیط زیست.

ساختمان سبز، یعنی این که تمام اصول صرفه جویی انرژی در آن رعایت شده است. سبز یعنی این که از اتلاف آب جلوگیری شود. سبز یعنی این که پسماند، مدیریت شود. ما باید بتوانیم برای تک به تک این مولفه ها، برنامه داشته باشیم و برنامه ما نیز اجرا شود.

*بالاخره شما ممکن است از ساختمان هایی که به عنوان ساختمان سبز و سازگار با محیط زیست معرفی می شوند، بازدید کرده باشید. آیا در این نوع ساختمان ها، استانداردها و اصول ساختمان سازی سبز رعایت شده است؟

 

-یکی از این نوع مجموعه ها، مگامالی بود که در شمال تهران قرار دارد. در آنجا کارهای خوبی انجام شده و بخشی از آن را چمن کاری کرده اند. این نوع کارها، بخشی از ساختمان سبز است ولی ساختمان سبز، ساختمانی است که تمام شاخص ها در آن رعایت شده باشد.

 

*در سازه ساختمان سبز چه اصولی باید رعایت شده باشد؟

 

-در طراحی اولیه ساختمان، باید به موضوع  ذخیره انرژی(Energy Saving) توجه شود.  در ساختمان های سبز موجود، این مورد شفاف نیست. با توجه به سرفصل های فعالیت یک ساختمان سبز، باید سبز رفتار شود.

یعنی اگر یک ساختمان، کاربری تجاری دارد باید حمل و نقل به داخل آن ساختمان با اصول محیط زیستی سازگار باشد. خودرویی که به داخل این ساختمان می رود باید معاینه فنی خودرو داشته باشد و اگزوز آن بیش از حد استاندارد، گاز سمی خارج نشود.

در مورد سازه اصلی باید گفت که مواد سازنده ساختمان، باید کمترین آلایندگی زیست محیطی را داشته باشد. ما از لحظه ساخت ساختمان به فکر پسماند ساختمانی ای هستیم که یک روز این ساختمان تخریب شود، این پسماند چه پیامدهای زیست محیطی می تواند داشته باشد.

متاسفانه بعضی از موادی که استفاده می شود، وقتی در محیط زیست رها شوند تا سالیان سال بدون تغییر باقی می مانند. وقتی که یک ساختمان را تخریب می کنند نخاله های ساختمانی را به حاشیه شهر می برند و رها می کنند. به همین دلیل، از ابتدا به این موضوع توجه داریم تا این که در زمان طراحی، پنجره ها به چه صورت قرار بگیرد و نور چطور باشد.

همچنین برای ما عایق بندی خیلی اهمیت دارد. چرا که انرژی ای که برای گرمایش یا سرمایش داخل ساختمان مصرف می شود باید مدت زمان قابل توجهی مورد استفاده قرار بگیرد.

برای مثال ما می خواهیم خنکی ای که در ساختمان سبز ایجاد می شود، بسته به نوع فرآیند برای چند دقیقه یا چند ساعت، پایدار بماند تا نیاز نباشد انرژی بیشتری استفاده شود. در موضوع گرمایش نیز همین طور است.

در بحث ذخیره انرژی، در ساختمان ها باید زیاد کار کرد. در این زمینه ساختمان های موجود، مشکلات زیادی دارند وگرنه شاخص هایی که به عنوان نمادهای ساختمان سبز هستند، شاید کمتر با ساختار و سازه ساختمان، مرتبط باشد.

*****

سایت انجمن تولیدکنندگان و فن­آوران صنعتی ساختمان در راستای اهداف راهبردی این انجمن فعالیت می­کند و تلاش دارد مطالب و تحلیل­های به روز و مفید در حوزه صنعتی­سازی ساختمان را تهیه و ارائه کند. تقاضای ما این است رسانه­هایی که از مطالب و تحلیل­های اختصاصی این انجمن استفاده کرده و بازنشر می­دهند، به منبع و مأخذ این مطالب اشاره کنند.

توسط |۱۳۹۸-۴-۳ ۱۸:۰۹:۲۰ +۰۴:۳۰۳ام تیر, ۱۳۹۸|گفت و گو|بدون دیدگاه

دیدگاه خود را بنویسید