پروژه شهرک اکباتان در گفت و گوی اختصاصی با سیاوش تیموری، معمار

معماری داخلی شهرک اکباتان، جوابگوی زندگی ایرانی ها است/

شهرک اکباتان، طرح نسبتاً موفقی است

شهرک اکباتان تهران که در سه فاز طراحی و اجرا شده است، افزون بر ۱۵ هزار واحد مسکونی دارد. اولین ساختمان های این شهرک، در قالب فاز یک و در سال ۱۳۵۶ به بهره برداری رسید و فازهای بعدی این شهرک در دوره بعد از انقلاب و پس از انتقال مالکیت پروژه از بخش خصوصی به دولتی، ساخته شده و به بهره برداری رسیده است.

در مجموع نوع ساخت و ساز ساختمان های این شهرک مسکونی و ویژگی های آن، این شهرک را به یک پدیده در صنعت ساختمان سازی ایران تبدیل کرده است.

سایت «انجمن تولیدکنندگان و فن آوران صنعتی ساختمان» به منظور بررسی کارشناسی این پروژه، با دکتر سیاوش تیموری به گفت و گو نشسته است و در همین زمینه با کارشناسان و متخصصان دیگری نیز گفت و گو خواهیم کرد تا شناخت دقیق تری از این شهرک مسکونی حاصل شود.

سیاوش تیموری که متولد سال ۱۳۱۶ تهران است در دانشکده هنرهای زیبای دانشگاه تهران به تحصیل پرداخته و در مقطع فوق لیسانس معماری در سال ۱۳۴۱ فارغ التحصیل شد. او در سال ۱۳۴۸ نیز در دانشسرای عالی هنرهای زیبای پاریس، تحصیلات دکترای معماری را به پایان رساند. تیموری، عضو هیات امنای انجمن مفاخر معماری ایران است.

گفت و گوی سایت «انجمن تولیدکنندگان و فن آوران صنعتی ساختمان» با دکتر سیاوش تیموری درباره شهرک اکباتان را می خوانید.

***

 

*آقای دکتر تیموری با توجه به این که شما فوق لیسانس معماری دانشکده هنرهای زیبا دانشگاه تهران تحصیل کرده و در مدرسه عالی هنرهای زیبا پاریس دکترای معماری گرفته اید و معمار در زمان طراحی ساختمان به جنبه های هنری و انسانیت و تکنولوژی توجه دارد، می خواهیم دیدگاه شما را درباره یک شهرک مسکونی اکباتان بدانیم.

واقعیت این است که در کشور ما، شهرک اکباتان جلب توجه می کند. از دید شما به عنوان معمار، شهرک اکباتان چه ویژگی هایی دارد که ماندگار شده و جذابیت دارد؟

 

-شهرک اکباتان، یکی از سال بالایی های ما در دانشکده هنرهای زیبا، ساخت. در شهر سازی و معماری، دانشجویانی که قبلاً شاگرد مهندس حیدر غیابی و مهندس محسن فروغی در دانشکده هنرهای زیبا بودند، نقش داشتند.

شهرک اکباتان را آقای گلزار نامی، ساخت. ایشان این طرح را داد و طرح شان هم، طرح بسیار درستی بود. در آن زمان هم گُل کردن شهرک اکباتان به دلیل این بود که چنین شهرکی ساخته نشده بود. یعنی مجتمع مسکونی به این صورت ساخته نشده بود. ایشان، یکی از شاگردان خوب دانشکده هم بود.

موقعی که من وارد دانشگاه تهران شدم و دانشجوی سال اول بودم، آقای گلزار، شاید سال پنجم بود.

اساساً سیستم دانشکده هنرهای زیبا، سیستم فرانسوی بود و وقتی ما به فرانسه رفتیم دنباله تعلیماتی بود که در اینجا یاد گرفته بودیم. نوع ساخت و سازی که فرانسوی ها انجام می دادند زمین تا آسمان با کار ایتالیایی فرق داشت. برای مثال، من کار مجتمع سازی در ایتالیایی ها ندیدم. چرا که اغلب آنها عمدتاً نویسنده بودند و فقط حرف می زدند.

مجتمع های مسکونی که فرانسوی ها ساختند به دلیل تجربیات اجرایی شان موفق بود. اما از ایتالیایی ها کاری نمی بینیم. وقتی دکتر محمدامین میرفندرسکی (دارای مدرک دکترای معماری و شهر سازی از دانشگاه فلورانس ایتالیا] در سال ۱۳۴۷ رئیس دانشکده هنرهای زیبا شد، این دانشکده به سمت تدریس تئوری رفت و تجربه اجرایی اهمیت نداشت.

 

 

*شرکت آمریکایی استارِت، برج های مسکونی شهرک غرب را سال های قبل از انقلاب ساخته است. آن مجتمع ها قبل از شهرک اکباتان ساخته شده. همان برج های شهرک غرب در دوره قبل از ساخت شهرک اکباتان چه وضعیتی از نظر معماری داشتند؟

 

-نمی شود این مجتمع های مسکونی را قیاس کرد. ساختمان ها و مجتمع های مسکونی که فرانسوی ها ساختند بسیار موفق بود. حتی موفق تر از کارهایی بود که بعداً آقای گلزار در شهرک اکباتان ساخت.

درباره برج های شهرک غرب باید بگویم که مجتمع سازی آمریکایی ها به پای تجربه ساخت و سازهای فرانسوی ها و آلمانی ها نمی رسد. تجربه اجرایی آلمانی ها نیز خیلی خوب بود.

در فضای درونی خانه ایرانی، به مولفه هایی توجه می شود که در ساخت و سازهای آمریکایی به آن توجه نمی شود. آمریکایی ها، آشپزخانه اوپن می سازند ولی در مجتمع های مسکونی ساخت فرانسوی ها، کمتر به چنین چیزی برخورد می کنید.

حریم داخلی ایرانی را در طراحی های فرانسوی ها می بینید. در صورتی که در طراحی های آمریکایی ها نمی بینید.

آن حریم خصوصی که ما ایرانی ها در داخل آپارتمان و مجتمع مسکونی می خواهیم، در ساخت و سازهای آمریکایی ها وجود ندارد. ما می خواهیم میهمانی که در قسمت پذیرایی خانه است به اتاق خواب، دید نداشته باشد.

در ساخت و ساز آمریکایی، همه چیز اوپن است و با زندگی ما سازگار نیست. آن نوع ساخت و ساز، تا امروز هم با زندگی ما ایرانی ها تطابق پیدا نکرده است. ایرانی ها اعتقاد به چاردیواری اختیاری دارند. خانه ای که ایرانی ها می خواهند اینقدر اوپن نمی تواند باشد. در مجتمع هایی که آمریکایی ها ساخته اند، چندان به این مولفه توجه نکرده اند.

*مجتمع های مسکونی که در شهرک غرب ساخته شده و مرتفع سازی اجرایی شده است، به نظرشما به عنوان معمار مورد قبول نیست و شهرک اکباتان مورد قبول است؟

 

-رحمان گلزار که شهرک اکباتان را ساخت در داخل کشور درس خوانده و در دانشگاه های خارج از کشور تحصیل نکرده بود. دست گلزار در دست افراد دربار بود. مجوز چنین مجتمعی را هم به هر کسی نمی دادند.

چرا مجوز ساخت این مجتمع را به استادانی که استاد آقای گلزار بودند، ندادند؟ چون رفیق شان بود. در مملکت ما، این پارتی بازی ها و ارتباطات، خیلی به کار کردن بسیاری از معماران کمک کرد. رحمان گلزار هم، یکی از آنها بود.

آقای گلزار، از نظر تحصیلی دانشجوی فوق العاده ای در دانشکده هنرهای زیبای دانشگاه تهران نبود. یکی از دانشجویان خوب بود اما فوق العاده نبود. شاید از رحمان گلزار، خیلی بهتر داشتیم مثل «منصور پیمایش» که هیچکس او را نمی شناسد.

دکتر پیمایش، یکی از کسانی بود که حرف نداشت. همین طور یوسف شریعت زاده [معمار و از طراحان ساختمان وزارت کار]. چنین افرادی کمتر شناخته شده اند تا رحمان گلزار. اگر بنا بود مجتمع هایی مثل شهرک اکباتان را به پیمایش یا شریعت زاده بدهند، شما مطمئن باشید که امروز خیلی از این چیزی که هست بهتر جوابگو بود.

هنوز آرشیتکت هایی در ایران داریم که سرشان به تن شان می ارزد اما کسی آنها را نمی شناسند. چنین افرادی در کشورهای دیگر، به خوبی شناخته شده بودند و کار داشتند ولی از وقتی که به ایران برگشتند کسی آنها را به پشیزی نمی گیرد و کار هم ندارند. در خانه نشسته اند و در این حوزه مشغول نوشتن هستند یا در کار تدریس هستند.

این افراد، مثل بعضی ها که بی دلیل مشهور شده اند، مشهور نیستند. من، فردی را می شناسم که شایستگی نداشت اما میلیاردر شده. در حوزه معماری، خیلی هم بی سواد است. این آدم، گُل می کند و شناخته می شود. اما آن فرد که شایستگی دارد و باید گُل کند، مشهور نیست. در حالی که در کشورهای دیگر، او را می شناسند.

 

*طراحی بلوک های فاز یک شهرک اکباتان را آقای فریدون آذری انجام داده است. فاز اول در سال ۱۳۵۶ به بهره برداری رسیده است و شامل حدود ۴۵۰۰ واحد مسکونی است. طراحی آن فاز از لحاظ معماری چه خصوصیتی دارد؟

 

-آقای رحمان گلزار، رئیس این پروژه بود. اگر فرضاً من در دفتر رحمان گلزار کار می کردم، این پروژه به اسم سیاوش تیموری تمام نمی شد. پروژه به اسم دفتری تمام می شود که در آنجا با فرد یا افراد فعال در رشته معماری قرارداد بسته است.

من به خوبی، فریدون آذری را می شناسم. آذری از نخبه ها نبود. فضای داخلی واحدهای شهرک اکباتان، فضایی است که جوابگوی زندگی ما ایرانی ها است. فضای اوپن، زندگی ما ایرانی ها را جواب نمی دهد.

ما یک حریم خصوصی در خانه داریم و یک حریم که مهمان در آنجا حضور دارد. ما می خواهیم توالت در جایی باشد که وقتی به توالت می رویم خجالت نکشیم. حریم هایی در داخل فضای خانه ایرانی هست که لحاظ شده.

*طراحی فاز ۲ شهرک اکباتان را به یک معمار کره ای واگذار کرده بودند. از لحاظ معماری چه تفاوتی بین فاز یک و فاز ۲ شهرک اکباتان وجود دارد؟

 

-کره ای هیچ وقت نمی تواند جواب زندگی ایرانی را بدهد. چون نمی تواند زندگی ایرانی را تحلیل کند. کره ای، زندگی را دارد. اگر کره ای، طراح آن فاز بوده است، طراحی بر مبانی استانداردهای کشور خودش انجام داده است.

هر وقت، فضا را به بچه ایرانی دادند که می داند درست جواب می دهد. اگر آن کره ای، بنا بوده جواب زندگی ایرانی را بدهد باید از فضای خانه ایرانی خبر می داشت تا بتواند جوابگو باشد.

من در فرانسه کار کرده ام. در فرانسه، به نحوی کار می کردم که زندگی فرانسوی ها را جواب بدهد و در ایران طوری کار می کنم که زندگی ایرانی ها را جواب بدهد. در شهر ژوهانسبورگ آفریقای جنوبی هم کار کرده ام. در کشورهای ماداگاسکار و کامرون نیز کار کرده ام.

حتی در کشور الجزایر کار کرده ام. در کشورهای مختلفی کار کرده ام و معماری آنها یکسان نبوده است. برای هر جایی، باید تحلیل فضا انجام شود تا ساختمانی که ساخته می شود جوابگو باشد.

 

*شما از فازهای ۱ و ۲ شهرک اکباتان بازدید داشته اید؟

 

-در سال های خیلی قدیم، آنجا را دیده ام.

 

*طراحی فاز ۲ شهرک اکباتان را یک معمار کره ای به نام آقای «کیم سوو گئون» انجام داده. به نظر شما فاز یک بهتر فاز ۲ طراحی شده است؟

 

-من به طور دقیق نمی توانم در این زمینه اظهار نظر کنم. فردی که در آنجا زندگی می کند باید در این زمینه صحبت کند. دید من به حدود ۳۰ سال قبل برمی گردد. اما شهرک اکباتان، طرح نسبتاً موفقی بوده است.

در دوره ریاست جمهوری آقای احمدی نژاد، مجتمع های زیادی ساخته شد. در پردیس در دامنه کوه ها، مجتمع ساخته اند. آن مجتمع ها را با مجتمعی مقایسه کنید که رحمان گلزار ساحته است و دیگران آن را گسترش داده اند.

اگر مردم ساکن آنجا زندگی راحتی دارند و آنجا جوابگو هست، موفق است. در زمینه طراحی، شهرک اکباتان، سبک بدی نیست. من بدون بررسی دقیقف هیچ چیزی را نمی توانم تایید کنم. تا خودم نروم و نبینم و مطالعه میدانی از مردمی که در آنجا زندگی می کنند نداشته باشم، اظهار نظر نمی کنم.

از نظر من، همه طرح ها مردود هستند حتی طرح رحمان گلزار. از من این سوالات را نپرسید. من هم مجتمع، طراحی کرده ام و فقط یک یا دو تا مجتمع هم طراحی نکرده ام.

 

*همین شهرک اکباتان چه اِشکالی دارد؟

 

-اِشکال آن را باید از مردمی که در آنجا زندگی می کنند بپرسید و نه از من. از نظر من، معماری آنجا معماری درستی نیست. برای این که در آنجا فضای سبز به اندازه کافی نیست و واحدهای مسکونی به همدیگر اِشراف دارند. ایرادات آن محدود به یک یا دو نیست.

 

*پروژه شهرک اکباتان به طور کامل اجرایی نشده و مخصوصاً فضای سبز تکمیل نشده.

 

-اِشکالات زیادی دارد. این اِشکالات در زمینه های فضای خدماتی، فضای زندگی، فضای رفت و آمد آدم پیاده، فضای سبز و اندازه پارکینگ ها، به چشم می خورد. در حالی که همه اینها حساب و کتاب ندارد. وقتی که این حساب و کتاب ها انجام نشود پروژه، ناقص است.

به طور نسبی بخواهیم مقایسه کنیم یعنی نسبت به بقیه مجتمع هایی که ساخته شده اند یک مقدار شرفش بیش تر است.

*راه های ارتباطی شهرک اکباتان که در طرح اصلی تعبیه شده بود بعداً اجرایی نشده است و برخی نواقص به این اجرا نشدن طرح برمی گردد.

 

-تمام این مولفه ها باید با هم اجرا شود تا جواب درست بدهد. این که یکی از انها اجرا شده و یکی دیگر اجرا نشده، درست نیست.

 

*آقای فریدون آذری که اعلام کرده است فاز یک شهرک اکباتان را طراحی کرده است گفته بود طراحی فاز سه از روی طرح فاز یک انجام شده.

 

-همه اینها ادعاهایی است که مطرح می شود. من فضا را می شناسم. معماری، حجاری فضای بیش بُعدی بر حسب نیاز انسان ها و با استفاده از مصالح است. هر فردی که مصالح را روی هم گذاشت و حجمی بالا رفت، معمار نیست.

این که آقای فریدون آذری گفته است از کار او تقلید شده است، قابل استناد نیست. من فریدون را به خوبی می شناسم. امیدوارم کار او و همسرش به طلاق نکشیده باشد. این نکته را مطرح کردم که بدانید چقدر او را می شناسم. چون می دانم در فرانسه، با همسرش اختلاف نظر داشت. همسر خوبی هم داشت و امیدوارم طلاق نگرفته باشد و اگر طلاق گرفته باشد فریدون باخته است.

 

*شما از فاز سه شهرک اکباتان هم بازدید داشته اید؟

 

-خیر. آنجا کثافت تر از این صحبت است که من وقت خودم را برای دیدن چنین چیزی بگذارم. با توجه به همان بازدیدهایی که از آنجا داشته ام می گویم به طور نسبی بهتر است.

 

*معمار به انسان و فناوری و هنر توجه می کند.

 

-معماری که به هنر توجه کند معمار نیست. معمار باید به انسان و نسازهای انسان جوابگو باشد. اگر جواب داد معمار خوبی است و اگر جواب نداد و به فکر قشنگ کردن ساختمان باشد معمار نیست.

ساختمان را نباید بَزَک کرد. این طور نیست که اگر یک ساختمان را بزک کرده باشند بگویم معماری آن درست است. این که بگویند از فلان مصالح استفاده کرده ایم قابل دفاع نیست.

 

*با همان تعریف شما از معماری که معمار باید به انسان و نیازهای او توجه کند، چرا در چهار دهه بعد از ساخت فاز یک شهرک اکباتان، مجتمع های مسکونی بهتری نسبت به شهرک اکباتان ساخته نشد؟

 

-برای این که کار دست اهل آن نبوده است.

 

*در ساختمان هایی که شرکت های معمولی آنها را می سازند چرا به انسان و نیازهای انسان توجه نمی شود؟

 

-آن دیگر به من مربوط نیست. ما در دانشگاه، این مباجث را تدریس می کنیم. یک روز من گفتم سال به سال دریغ از پارسال، رفیق رندی که پیش من نشسته بود گفت روز به روز دریغ از دیروز و نه سال به سال دریغ از پارسال.

شهر تهران، به محل غیر قابل تحملی تبدیل شده است. امیدوارم یک زلزله بالای ۸ ریشتر تهران را تکان بدهد و جمعیت آن به دو، سه میلیون برسد و بعد یک شهر واقعی ساخته شود.

شهرهای اولیه، پولیس نام داشته اند. چون شهر تحرک و رشد دارد، دینامو پولیس نامیده شد. یعنی دینامیک و شهر یک موجودیت دینامیکی دارد و گسترش پیدا کرد. دینامو پولیس به مترو پولیس تبدیل شد یعنی شهری مثل لندن. از مترو پولیس به مگا پولیس تبدیل شد. اما تهران این مراحل را طرح نکرده است و شهری به درد نخور است.

ما در گذشته هگمتانه را داشته ایم. اما تهران، نکبتانه است. اگر بخواهم اسمی روی تهران بگذارم که حالت رسمی داشته باشد باید بگویم تهران، نگرو پولیس است. نگرو(Negro) یعنی سیاه و نگرو پولیس یعنی سیاه شهر.

*معماری به سبک طراحی و شیوه ساخت و ساز ساختمان ها توجه دارد. مردم تا چه حد باعث شده اند در این زمینه دچار مشکل شویم؟

 

-فردی که پول دارد تصور می کند سلیقه هم دارد. چنین فردی، می آید معمار را بخرد. در نتیجه می گوید من این طور می خواهم. آقای خیامی، مالک شرکت ایران ناسیونال نزد من آمد و مجله ای را به من نشان داد. گفت پریروز این مجله را دختر خاله من از پاریس آورده است من چنین ساختمانی می خواهم.

البته من او را از محل کارم بیرون کردم. او از میلیاردرهای دوره شاه بود. وقتی که این طور با من صحبت کرد به ذات حق با تیپا او را بیرون کردم. به او گفتم تو نمی خوانی من را بخری. در جواب گفت می دهم خاکروبه اینجا را با توبره ببرند. گفتم نمی توانی کاری بکنی.

ما معماران از اصول معماری کوتاه نمی آییم و با هیچ آدمی شوخی نداریم. البته اگر چنین آدمی نزد معماری برود که اصول را رعایت نمی کند همین معمار به او می گوید چشم. هر چیزی بگوید این معمار می گوید چشم. چون پول دارد.

 

*پس مردم هم نقش دارند در این که ساختمان های بی کیفیت ساخته شود؟

 

-بله. مردم بی فرهنگ پول دار، نقش زیادی دارند. برای این که پول، حرف اول را می زند. من، خودم را نمی فروشم. به همین دلیل هم بیکار هستم. این نوع افراد فکر می کنند اگر مبل خانه اش را با آب طلا درست کنند و کله مرغابی را با آب طلا روی دسته مبل طراحی کنند خوب است.

شیرآلات با آب طلا در سطح شهر تهران فروخته می شود. یک شیر آب را به قیمت ۲۵۰ میلیون تومان می فروشند. به دلیل این که آن را با طلا آبکاری کرده اند به این قیمت می فروشند.

بعضی افراد که به طور ناگهانی پول دار شده اند چنین خریدهایی انجام می دهند. البته از آن طرف هم کسانی را داریم که به نان شب محتاج هستند. الان تهران ۲۲ منطقه شهرداری دارد. اما در شهری مثل پاریس، شهرداری در زمینه ساخت و ساز مسئولیتی نداشت. این کارها در دست شرکت مهندسی مشاور فعال در حوزه معماری است و شهرداری کاره ای نیست. شهرداری باید زباله ها را جمع کند.

*****

*سایت انجمن تولیدکنندگان و فن ­آوران صنعتی ساختمان در راستای اهداف راهبردی این انجمن فعالیت می ­کند و تلاش دارد مطالب و تحلیل ­های به روز و مفید در حوزه صنعتی سازی ساختمان را تهیه و ارائه کند. تقاضای ما این است رسانه هایی که از مطالب و تحلیل ­های اختصاصی این انجمن استفاده کرده و بازنشر می ­دهند، به منبع و مأخذ این مطالب اختصاصی اشاره کنند.

توسط |2019-06-09T13:16:53+00:009th ژوئن, 2019|گفت و گو|بدون دیدگاه

دیدگاه خود را بنویسید